โครงการปะการังเทียมจากลูกถ้วยฉนวนไฟฟ้า

หลักการและเหตุผล

สืบเนื่องจากสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิต์ พระบรมราชินีนาถ ทรงมีพระราชเสาวนีย์ให้ดำเนินการช่วยเหลือชาวประมงขนาดเล็กที่ประสบความเดือนร้อนจากความเสื่อมโทรมของทรัพยากรชายฝั่ง การจัดสร้างแหล่งอาศัยสัตว์ทะเลหรือปะการังเทียมเป็นกิจกรรมหนึ่ง ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อฟื้นฟูทรัพยากรสัตว์น้ำตามแนวชายฝั่งทะเล ให้มีความอุดมสมบูรณ์ขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) โดยสายงานระบบส่ง (รวส.) มีหน้าที่รับ – ส่งจ่ายกระแสไฟฟ้า พื้นที่รับผิดชอบครอบคลุมทั่วประเทศ ซึ่งในพื้นที่แต่ละพื้นที่ ปัจจุบันมีการปรับเปลี่ยนอุปกรณ์เก่าปลดออกจากระบบและหมดอายุการใช้งานประเภทลูกถ้วยฉนวนไฟฟ้า (INSULATORS) ทั้งนี้เพื่อให้เกิดความมั่นคงในระบบอย่างต่อเนื่อง ทำให้อุปกรณ์ที่ปลดออกจากระบบมีจำนวนมากไม่สามารถนำกลับมาใช้งานได้อีก หากนำอุปกรณ์ดังกล่าวไปจำหน่าย จะมีมูลค่าน้อย และหากจะทำลายโดยการฝั่งกลบ ก็จะมีค่าใช้จ่ายสูงและเกิดมลภาวะทางพื้นดิน และเพื่อเป็นการสนองพระราชเสาวนีย์ กฟผ. จึงได้ประสานงานขอความร่วมมือจากหน่วยงานบัญชาการนาวิกโยธิน ในการนำลูกถ้วยฉนวนไฟฟ้ามาทำเป็นปะการังเทียมเพื่อทำเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของปลาและสัตว์ทะเลรวมทั้งปะการัง

pic3 pic4

มูลเหตุจูงใจ

แนวปะการังเป็นระบบนิเวศทางทะเลที่มีความสำคัญที่สุดแห่งหนึ่ง ซึ่งมีความสลับซับซ้อนของโครงสร้างหินปูนที่เกิดจากการสร้างของตัวปะการัง ทำให้บริเวณนี้เป็นแหล่งที่อยู่ หากินเลี้ยงตัวอ่อนของสัตว์ทะเลนานาชนิด ปัจจับันพื้นที่แนวปะการังของประเทศไทยประมาณ ๔๐ เปอร์เซ็นต์ อยู่ในสภาพเสียหายมาก โดยมีสาเหตุทั้งจากมนุษย์และที่เกิดขึ้นจากธรรมชาติ การอนุรักษ์และการฟื้นฟูแนวปะการัง เป็นมาตรการที่สำคัญที่จะทำให้ทรัพยากรแนวปะการังของประเทศสามารถดำรงสถาพความสมบูรณ์อยู่ได้ จากพระราชเสาวนีย์ของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิต์ พระบรมราชินีนาถ และเพื่อถวายเป็นพระราชกุศลมหามงคลเฉลิมพระชมมพรรษา ๘๐ พรรษา กฟผ.จึงได้ดำเนินการจัดทำโครงการเฉลิมพระเกียรติฯ เพื่อมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเล และสิ่งแวดล้อม เป็นประโยชน์ต่อสังคม จึงได้นำลูกถ้วยฉนวนไฟฟ้าที่ปลดออกจากระบบ นำมาดัดแปลงจัดทำเป็นโครงสร้างปะการังเทียม เพื่อเป็นการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและฟื้นฟูธรรมชาติ ตามนโยบาย ด้าน CSR. ของ กฟผ.

pic6 pic7

วัตถุประสงค์ของโครงการ

๑. เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เนื่องในมหามงคลเฉลิมพระชมมพรรษา ๘๐ พรรษา
๒. เพื่อฟื้นฟูระบบนิเวศบริเวณชายฝั่งทะเล (การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม)
๓. เพื่อสร้างเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ปลาและพันธุ์ปะการังทางทะเล
๔. เพื่อฟื้นฟูทรัพยาการสัตว์น้ำตามแนวชายฝั่งทะเล ให้มีความอุดมสมบูรณ์ขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม
๕. เพื่อสร้างเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางทะเลในการดำน้ำชมสัตว์น้ำและปะการัง
๖. เพื่อสร้างรายได้ให้กับประมงพื้นบ้านและชุมชนท้องถิ่น
๗. เพื่อนำลูกถ้วยฉนวนไฟฟ้าที่ปลดออกจากระบบ มาใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อสังคมและชุมชน

pic9

ความคาดหวัง

๑. เป้าหมายในการวางโครงสร้างปะการังเทียม จำนวน ๑๐๐ ชุด เพื่อการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมทางทะเล โดยมีสัตว์น้ำทางทะเลหลากหลายชนิดมาอาศัยในบริเวณโครงสร้างปะการังเทียม
๒. นำลูกถ้วยฉนวนไฟฟ้าที่ปลดออกจากระบบส่ง มาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด โดยไม่มีผลกระทบต่อชุมชนและสิ่งแวดล้อม
๓. เป็นแหล่งเพาะพันธุ์ปลาและสัตว์น้ำทะเล

วิธีการดำเนินงาน

๑. กฟผ.ประสานงานโดยนำลูกถ้วยฉนวนไฟฟ้า ให้คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก ตรวจสอบมีผลต่อสิ่งแวดล้อมหรือไม่
๒. ประสานงานกับหน่วยบัญชาการนาวิกโยธิน อำเภอสัตหีบ จังหวัดชลบุรี พื้นที่ในการวางโครงสร้างปะการังเทียม
๓. ได้รับอนุญาตจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ในการวางปะการังเทียมและเพื่อสร้างเป็นแหล่งอาศัยของสัตว์ทางทะเล
๔. จัดทำโครงสร้างปะการังเทียม ซึ่งโครงสร้างมีรายละเอียดดังนี้

อุปกรณ์ประกอบด้วย เหล็กเคลือบ Galvanized และลูกถ้วยฉนวนไฟฟ้า (INSULATORS)

วิธีการทำ นำเหล็กเคลือบ Galvanized ซึ่งเป็นชิ้นส่วนของเสาส่งไฟฟ้า ที่ไม่ได้ใช้งานในระบบส่งแล้ว มาขึ้นโครงมีขนาด กว้าง ๑ เมตร ยาว ๑ เมตร สูง ๐.๖๐ เมตร แล้วนำลูกถ้วยฉนวนไฟฟ้ามาต่อกันจำนวน ๔ ลูก นำไปยึดในโครงเหล็กเป็นแถว ๒ แถว ในระยะห่างเท่าๆ กัน จำนวน ๖ พวง น้ำหนักต่อชุดประมาณ ๑๐๐ กิโลกรัม

วิธีการวาง นำบ้านปลาปะการังเทียมจากลูกถ้วยฉนวนไฟฟ้า ลงสู่ทะเลโดยการวางให้หงายลูกถ้วยฉนวนไฟฟ้าขึ้น ลูกถ้วยฉนวนไฟฟ้าเมื่อหงายขึ้นจะมีลักษณะคล้ายจานทำให้ปลามาวางใข่ได้ และสัตว์น้ำทางทะเลมาอาศัยอยู่ภายในโครงสร้างฯ

วิธีการคัดเลือกสถานที่ หน่วยบัญชาการนาวิกโยธิน กองทัพเรือและกรมประมง ได้เลือกสถานที่ในการวางโครงสร้างปะการังเทียมฯ ตามความเหมาะสมทางวิชาการ ดังนี้

- มีความลึกของน้ำทะเล ๑๐ ม.ขึ้นไป
- พื้นทะเลไม่เป็นโคลนเหลว
- ไม่อยู่ใกล้ปากแม่น้ำที่มีการเปลี่ยนแปลงความเค็มของน้ำทะเลอย่างรวดเร็วในฤดูน้ำหลาก
- ไม่เป็นพื้นที่ซึ่งมีตะกอนแขวนลอยในน้ำมาก
- ไม่กีดขวางการสัญจรทางน้ำ
- ไม่เป็นที่หวงห้ามเพื่อการใช้ประโยชน์อื่นๆ ทางทะเล เช่น เขตร่องน้ำเดินเรือ เขตจอดเรือ เขตพื้นที่ท่าเรือเขตสัมปทานขุดแร่และแก๊สธรรมชาติ เขตสัมปทานรังนก เป็นต้น
- ไม่เป็นพื้นที่ที่อาจกระทบต่อปัญหาความมั่นคงของประเทศ เช่น พื้นที่ฝึกซ้อมทางทะเล เขตชายแดนระหว่าง ประเทศ เป็นต้น

๕. ติดตามและประเมินผลการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างปะการังฯ ๑ ปี และ ๒ ปี

กิจกรรมในปี ๒๕๕๗

๑. ดำน้ำสำรวจแหล่งที่วางปะการังเทียม มีการเปลี่ยนแปลงทางธรรมชาติหรือไม่
๒. ประชุมประเมินผลร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

สถานที่ในการดำเนินงานการ

หน่วยบัญชาการนาวิกโยธิน อำเภอสัตหีบ จังหวัดชลบุรี เป็นผู้ประสานงานกำหนดสถานที่ในการดำเนินการวางบ้านปลาปะการังเทียมฯ ลงสู่ท้องทะเล

ระยะเวลาในการดำเนินการ

เริ่มตั้งแต่ เดือน มกราคม ๒๕๕๔ ถึงธันวาคม ๒๕๕๗ เป็นเวลา ๔ ปี

งบประมาณ

งบประมาณใช้ดำเนินการ ๕๐,๐๐๐.-บาท/๑๐๐ ชุด

สรุปผลการดำเนินการ

ติดตามการประเมินผลของโครงการ จำนวน ๒ ครั้ง โดยการดำน้ำสำรวจหลังจากการวางโครงสร้างปะการังผ่านไป ๑ ปี และ ๒ ปี ตามลำดับ

วิธีการประเมิน

๑. สำรวจบริเวณพื้นที่ที่วางบ้านปลาปะการังเทียม
๒. สำรวจปลา สัตว์น้ำอื่น ๆ มาอาศัยอยู่หรือไม่ มากน้อยเพียงใด
๓. สำรวจความเปลี่ยนแปลงของสภาวะแวดล้อมประเภทพืชและสัตว์ที่เจริญเติบโตบนผิววัสดุ
๔.สำรวจโครงสร้างของโครงสร้างปะการังเทียมมีความแข็งแรงทนทานรือไม่

การสื่อสารโครงการปะการังเทียมจากลูกถ้วยฉนวนไฟฟ้า

ในการวางปะการังเทียมในทะเลได้เชิญสื่อมวลชนท้องถิ่นและสื่อมวลชนทีวีช่อง ๙ อสมท.ทำข่าวในการทำกิจกรรมในครั้งนี้

ผู้รับผิดชอบโครงการ

การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย โดยสายงานรองผู้ว่าการระบบส่ง ฝ่ายปฎิบัติการเขตนครหลวง ร่วมกับ หน่วยบัญชาการนาวิกโยธิน อำเภอสัตหีบ จังหวัดชลบุรี

ผลการดำเนินการปี ๒๕๕๗

ประชุมร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง สรุปความก้าวหน้าและการเปลี่ยนแปลงของโครงการฯ และนำผลการสำรวจและประเมินผลครั้งที่ ๑ ขอคำแนะนำจากสถาบันวิทยาศาสตร์ทางทะเล มหาวิทยาลัย อำเภอเมือง จังหวัดชลบุรี จากการประชุมและติดตามผลการสำรวจการเปลี่ยนแปลงใต้ทะเล

ผู้ที่ได้รับผลประโยชน์ของโครงการนี้

องค์กรและกลุ่มชาวประมงและธุรกิจที่ต่อเนื่อง

๑. ด้านชีววิทยา สามารถรักษาบริเวณที่เป็นแหล่งเลี้ยงตัวของสัตว์น้ำวัยอ่อน ทำให้ประชากรรุ่นใหม่ของสัตว์น้ำที่จะเข้าสู่แหล่งทำการประมง มีมากขึ้น
๒. ด้านเศรษฐกิจ เพิ่มแหล่งทำการประมงที่มีประสิทธิภาพ สามารถลดต้นทุนการผลิต ชาวประมงพื้นบ้านไม่ต้องออกไปหาปลาไกลจากชายฝั่ง
๓. ด้านสังคม การบริหารการประมงของรัฐ ดำเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพ
- สร้างรายได้ให้กับผู้ประกอบการประมงและการท่องเที่ยว
- ฟื้นฟูระบบนิเวศบริเวณชายฝั่ง (กรมทรัพยากรทางธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม)

ความภูมิใจในผลสำเร็จ

กฟผ.สามารถนำลูกถ้วยฉนวนไฟฟ้าที่ปลดออกจากระบบมาทำเป็นปะการังเทียม ซึ่งจากดำน้ำสำรวจปีที่ ๑ เป็นที่น่าพอใจกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง มีสัตว์น้ำทะเลมาอาศัยเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ปลาและพันธุ์ปะการัง อย่างเป็นรูปธรรม

ผลงานที่เกินความคาดหมาย

จากผลการสำรวจปีที่ ๑ พบว่ามีสัตว์ทะเลที่ไม่มีกระดูกสันหลัง ประเภทหอยยึดเกาะตามผิวของวัสดุเป็นจำนวนมากและยังมีสิ่งมีชีวิตที่มีความสำคัญกับระบบนิเวศและสัตว์ทางเศรษฐกิจ นอกจากนี้ผู้เชี่ยวชาญยังได้วิเคราะห์ว่า ไม่เคยพบในอ่าวไทยมาก่อน เช่นฟองน้ำทะเล ซึ่งเป็นตัวช่วยกรองตะกอนในน้ำสร้างความสมดุลแก่ท้องทะเล
จากผลการสำรวจปีที่ ๒ มีปะการังเกิดใหม่เป็นจำนวนมากที่อยู่บริเวณโครงสร้างปะการัง ซึ่งมีขนาดความยาวตั้งแต่ ๑ – ๑๐ เซ็นติเมตรและยังพบหอยประเภทต่าง ๆ เช่นหอยสังข์หน้ายักย์ และหอยสองฝา

ปัจจัยผลักดันในการขับเคลื่อนครั้งต่อไป

เนื่องจากโครงการนี้เป็นโครงการที่ประสบผลสำเร็จ หน่วยบัญชาการนาวิกโยธิน ได้ให้ความร่วมมือและสนับสนุนโครงการฯ โดยแนะนำ กฟผ.ให้ทำโครงการฯ นี้ตามแนวชายฝั่งทะเลของไทย ซึ่งหน่วยบัญชาการนาวิกโยธินได้แจ้งให้กรมกิจการพลเรือนทหารเรือ ซึ่งมีหน้าที่รับผิดชอบทะเลของประเทศไทย รับทราบและ กฟผ.ได้มีการประชุมประสานงานในการทำกิจกรรมสถานที่อื่นต่อไป

ปัญหาและอุปสรรค

- วัสดุและอุปกรณ์ในการจัดสร้างโครงสร้างปะการังเทียมอยู่ตามหน่วยงานต่าง ๆ ทั่วประเทศจะต้องมีการขนย้ายมาไว้ที่จุดเดียวเพื่อสะดวกในการจัดทำโครงสร้างปะการัง
- สภาพภูมิอากาศและสภาพแวดล้อมของท้องทะเลไม่เอื้ออำนวยในการวางปะการังในทะเล
- เรือที่ใช้ขนและวางโครงสร้างปะการังในทะเลจะต้องเป็นเรือขนาดใหญ่ ซึ่งในบางครั้งติดภาระกิจ
- ในการสำรวจปะการังใต้น้ำ ต้องใช้ผู้ที่มีความชำนาญในการดำน้ำและต้องใช้อุปกรณ์ถ่ายภาพพิเศษ

ความยั่งยืนของโครงการ

โครงการปะการังเทียมจากลูกถ้วยฉนวนไฟฟ้า เป็นโครงการสร้างสรรค์บ้านปลา สู่การพัฒนาอย่างยั่งยืนเนื่องจากโครงสร้างมีความแข็งแรงทนทานหลายสิบปี

แนวความคิดในการขยายผล

โครงการปะการังเทียมจากลูกถ้วยฉนวนไฟฟ้านี้ ประสบความสำเร็จอย่างสูง กฟผ.และหน่วยบัญชาการนาวิกโยธินจึงมีการประชุมและวางแผนงานที่จะขยายผลดังนี้

๑.จัดทำโครงสร้างปะการัง จำนวน ๑๐๐ ชุดวาง ณ บริเวณจุดเดิม (ประมาณเดือน เม.ย.๕๘)
๒.จัดทำโครงสร้างปะการัง จำนวน ๒๐๐ ชุดวาง ณ สถานที่ใหม่บริเวณอ่าวนาวิกโยธิน (ประมาณเดือน ธ.ค.๕๘)
๓.จัดทำโครงสร้างปะการังเพิ่ม จำนวน ๘๔๐ ชุด วาง ณ บริเวณเกาะทะลุ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ (ภายในปี ๒๕๕๘)