20170630 ART01 01

         ท่ามกลางแนวขุนเขาสันกาลาคีรีอันซับซ้อน และสายน้ำบริสุทธิ์ที่รินไหลจากทิศใต้ขึ้นสู่เหนือ ณ เมืองยะลา แผ่นดินชายแดนใต้สุด เป็นเวลามากกว่า 3 ทศวรรษแล้ว ที่ “เขื่อนบางลาง” เขื่อนอเนกประสงค์ขนาดใหญ่แห่งแรกสุดบนแผ่นดินใต้ ได้ตั้งตระหง่านกั้นสายน้ำปัตตานี ก่อเกิดทะเลสาบธารโตเหนือเขื่อนที่กอปรด้วยความงามเกินพรรณนา

          เขื่อนบางลาง ตั้งอยู่ที่อำเภอบันนังสตา จังหวัดยะลา มีสถานะเป็นโครงการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดใหญ่แห่งแรกๆ ของดินแดนด้ามขวาน ที่ก่อรูปขึ้นบนลุ่มแม่น้ำปัตตานีภายใต้ความรับผิดชอบโดย “การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.)” นับจากวันแรก เขื่อนบางลางได้สร้างคุณูปการ เป็นส่วนหนึ่งที่เสริมสร้างคุณภาพชีวิตและความมั่นคงในการดำเนินชีวิตของผู้คนชายแดนใต้ เป็นอ่างเก็บน้ำขนาดมหึมาที่ตอบสนองการอุปโภคบริโภค เป็นต้นธารความมั่นคงด้านพลังงาน สร้างกระแสไฟฟ้าที่ส่องสว่างดับความมืดมิดให้กับภูมิภาคแดนใต้มายาวนาน

20170630 ART01 02

         เช่นเดียวกันกับ “เขื่อนอเนกประสงค์” ขนาดใหญ่ทั่วประเทศ “เขื่อนบางลาง” แห่งแดนปลายด้ามขวาน ที่กั้นสายน้ำปัตตานีจนเกิดเป็นทะเลสาบกว้างสงบอยู่กลางผืนป่า ดึงดูดให้ผู้คนได้มาสัมผัสและเก็บเกี่ยวความประทับใจกลับไปไม่รู้คลาย มนต์เสน่ห์ของเขื่อนบางลางนั้น โดดเด่นอยู่ท่ามกลางการโอบล้อมของเทือกเขาซ้อนสลับซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาสันกาลาคีรี ที่ตั้งตระหง่านโอบล้อมทะเลสาบธารโต ผืนน้ำกว้างสีเขียวเหนือเขื่อน เมื่อไต่ขึ้นไปตามระดับถนนที่สูงชันจนใกล้สันเขื่อน บริเวณนี้เป็นที่ตั้งของ “ศาลาบุหงาตันหยง” สถานที่ที่เราสามารถทอดสายตาชื่นชมทัศนียภาพอ่างเก็บน้ำกว้างและแนวสันเขื่อนหินทิ้งโค้งในมุมมองที่งดงามชัดเจน

20170630 ART01 03

         อาณาบริเวณรายรอบเขื่อนนั้น ได้รับการจัดแต่งให้เป็นแหล่งพักผ่อนสันทนาการที่เหมาะเจาะลงตัว ไม่เพียงจะเป็นสถานที่อันโปรดปรานของเจ้าหน้าที่ชาวเขื่อนที่ใช้ทำกิจกรรมพักผ่อนร่วมกันเป็นประจำแล้ว นักท่องเที่ยวผู้สัญจรมาเยือนเป็นครั้งคราวก็ยังสัมผัสได้ถึงความรื่นรมย์ต่าง ๆ ทั้งสนามกอล์ฟเขื่อนบางลางที่เคยรุ่งเรืองอย่างยิ่งในวันคืนเก่า ๆ ลานกีฬาออกกำลังกาย และ ถนนภายในเขื่อนที่เชื่อมเลาะเลี้ยวแทรกไปตามขุนเขาและผืนน้ำที่เหมาะอย่างยิ่งสำหรับผู้รักสุขภาพ และ นักปั่นสองล้อให้ได้เข้ามาใช้ชีวิต พักผ่อน และ ท้าทายศักยภาพของตนเอง

          อีกด้านหนึ่งของเขื่อนบางลางมี “ร้านอาหารบาแล” ตั้งเป็นศูนย์กลางเพื่อรองรับให้บริการแก่นักท่องเที่ยวมาอย่างยาวนาน รวมไปถึงความสะดวกสบายในรูปของ “เรือนพักรับรอง” ในการดูแลของ กฟผ. ที่เปิดกว้างต้อนรับนักท่องเที่ยวทุกกลุ่มให้เข้ามาพักผ่อนอย่างใกล้ชิดแนบติดกับธรรมชาติ

20170630 ART01 04

         อีกแง่มุมหนึ่งของการเดินทางที่มีความอภิรมย์ยิ่งคือ “กิจกรรมการล่องเรือ” ตระเวนชมหมู่บ้านที่ตั้งอยู่ริมชายน้ำเหนือเขื่อน และทัศนียภาพสวยแปลกตาของผืนป่าที่รายล้อม “ทะเลสาบธารโต” นั่นเอง

         เมื่อออกเดินทางจากสันเขื่อนบางลางท่องเลาะไปบนผืนน้ำ ความรื่นรมย์ใจจาก “ผืนป่าฮาลา” จะปรากฏชัดตลอดเส้นทาง นี่คือผืนป่าดิบชื้นเหนือเขื่อนที่เป็นส่วนหนึ่งของเขต “อุทยานแห่งชาติบางลาง” ประกอบขึ้นเป็นภูมิทัศน์เทือกเขาที่สลับซับซ้อนสูงต่ำ อันเป็นพื้นที่เชื่อมต่อกับ “เขตรักษาสัตว์ป่าฮาลาบาลา” ในเขตจังหวัดนราธิวาส ที่ซุกซ่อนอุดมไปด้วยพันธุ์ไม้แปลกประจำถิ่นใต้ อาทิ ใบไม้สีทอง ปาล์มบังสูรย์ เฟินดึกดำบรรพ์ บัวผุด ฯลฯ และภายในผืนป่าสูงชันยังเป็นแหล่งอยู่อาศัยและหากินของสรรพสัตว์ทั้งฝูงกระทิง หมูป่า เก้ง กวางป่า ไปจนถึงฝูงลิงค่างอีกสารพัดสารพัน

20170630 ART01 05

         ภูมิทัศน์เหนือผืนทะเลสาบที่เรือล่องพ้นผ่านยังปรากฏเป็นโขดเขาเกาะแก่งโผล่พ้นน้ำให้ได้เห็น บ่งบอกถึงร่องรอยหมู่บ้านดั้งเดิมที่สูญจมหายเมื่อครั้งอดีต พื้นที่เล็ก ๆ กระจัดกระจายเหนือเขื่อนหลายแห่งยังเป็นชุมชนอยู่อาศัยเล็ก ๆ ของชาวบ้านที่รักสงบ สมถะ มีชีวิตที่แอบอิงพึ่งพาอยู่กับวิถีธรรมชาติที่บริสุทธิ์สดใส โดยดำรงชีพด้วยการรับจ้างทำสวนยางพารามาหลายชั่วรุ่นคน

         หนึ่งในสถานที่สำคัญซึ่งอยู่ริมขอบอ่างคือ “โครงการหมู่บ้านจุฬาภรณ์พัฒนา 7” ซึ่งถือเป็นหนึ่งในหมู่บ้านทางยุทธศาสตร์ที่จัดตั้งขึ้นเพื่อรองรับกลุ่มอดีต “สมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์มลายา” ที่เคยเคลื่อนไหวอยู่ในเขตแดนไทย จับอาวุธขึ้นสู้กับรัฐบาลมาเลเซียเพื่อปลดแอกแผ่นดินมลายูจากเจ้าอาณานิคมในอดีตนั่นเอง ก่อนที่พวกเขาจะยุติบทบาทการใช้ความรุนแรง แล้วหันมาเป็นส่วนหนึ่งในกลุ่มผู้พัฒนาชาติไทย ใช้ชีวิตทำมาหากินอย่างเป็นปกติสุขอยู่บนแผ่นดินไทยเรื่อยมา

20170630 ART01 06

         จากหมู่บ้านจุฬาภรณ์พัฒนา 7 แห่งนี้ คือ จุดเริ่มต้นของ “กิจกรรมล่องแพ” เที่ยวชมทัศนศึกษาธรรมชาติไปตาม “สายน้ำคลองฮาลา” ซึ่งเป็นหนึ่งในต้นธารที่ไหลป้อนลงสู่ลำน้ำปัตตานี ในการเดินทางไปลัดเลาะตามลำน้ำจะผ่านพบกลุ่มชุมชน “หมู่บ้านสันติ” บนพื้นที่สูงริมฝั่งน้ำ บนรอยต่อระหว่างอำเภอบันนังสตา กับอำเภอธารโต

         ที่นี่คือชุมชนอยู่อาศัยของทั้งพี่น้องชาวไทยพุทธ และ พี่น้องมุสลิมจำนวนหลายร้อยชีวิตที่เคยตั้งชุมชนกระจายอยู่ในที่ลุ่มในหุบเขาซึ่งได้รับการจัดหาที่อยู่อาศัยและผืนดินทำกินแห่งใหม่ภายหลังที่มีการสร้างเขื่อนบางลางและกักเก็บน้ำเหนือเขื่อนมาตั้งแต่ พ.ศ.2521

         เมื่อแรกเริ่มของการโยกย้ายหนีน้ำนั้น ชุมชนแห่งนี้ยังไม่มีชื่อเรียก จนกระทั่งพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ได้เสด็จพระราชดำเนินเยือนหมู่บ้าน จากนั้นจึงมีการเรียกขานนามหมู่บ้านให้เกิดเป็นสิริมงคลว่า “บ้านสันติ” นับแต่นั้นมา พื้นเพวิถีของชาวบ้านในวันนี้ยังคงดำรงชีพอย่างเรียบง่ายด้วยการทำสวนผลไม้ และสวนยาง ในเขตพื้นที่อันอุดมสมบูรณ์เช่นเดียวกับที่บรรพบุรุษพวกเขาเคยยึดถือสืบมา

20170630 ART01 07

         เมื่อล่องเลาะไปตามสายน้ำคลองฮาลา ก็ยิ่งสัมผัสได้ชัดเจนถึงความบริสุทธิ์ของผืนป่าที่รายล้อมอยู่รอบตัว ซึ่งเป็นถิ่นอาศัยของนกหลากสายพันธุ์ ทั้งนกเงือกปากดำ และนกกาฮัง ที่มักปรากฏตัวให้เห็นตามริมแนวคลอง จนกระทั่งเข้าสู่ปากคลองฮาลา บริเวณนี้เองในยามที่น้ำลดจนพื้นดินเกิดเป็นหญ้าระบัดใบก็มักมีฝูงกระทิงปรากฏตัวออกมาเดินแทะเล็มหญ้าซึ่งเป็นแหล่งอาหารชั้นดีของพวกมันอยู่เสมอ ๆ ซึ่งป่าดิบชื้นแถบนี้ยังอุดมไปด้วยสายน้ำตกสวยที่ซ่อนเร้นให้เข้าไปสัมผัสมากมายทั้ง น้ำตกกิตติโชควัฒนา น้ำตกคลองโต๊ะโมะ เหล่านี้เอง คือคุณค่า คือของขวัญจากธรรมชาติส่วนเสี้ยวหนึ่งที่ปรากฏเหนือผืนน้ำเหนือเขื่อนบางลาง...