คณะกรรมการพัฒนาและปฏิรูปแห่งชาติ กระทรวงการคลังและสำนักงานบริหารพลังงานแห่งชาติ ประเทศจีน ร่วมกันประกาศหยุดการจ่ายเงินอุดหนุนพลังงานแสงอาทิตย์ เป็นการเปลี่ยนแปลงนโยบายอย่างกะทันหัน เพื่อรับมือกับกำลังผลิตไฟฟ้าของพลังงานแสงอาทิตย์ที่เข้าสู่ระบบมากเกินไป และต้องการส่งเสริมให้ภาคพลังงานแสงอาทิตย์มีการพัฒนาอย่างยั่งยืนในด้านคุณภาพ โดยไม่ต้องพึ่งพาเงินอุดหนุนของรัฐ

20180618 ART01 01

ฟาร์มแสงอาทิตย์ลอยน้ำในเมืองหางโจว มณฑลเจ้อเจียง ประเทศจีน

         รัฐบาลจีนจะไม่จ่ายเงินอุดหนุนให้กับโครงการพลังงานแสงอาทิตย์แห่งใหม่ที่จะเริ่มพัฒนาในปีนี้ สำหรับโครงการที่อยู่ในช่วงกำลังก่อสร้าง จะได้รับเงินอุดหนุนลดลง 0.05 หยวน (0.8 เหรียญสหรัฐ) ต่อกิโลวัตต์-ชั่วโมง ด้านผู้ผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์จะยังได้รับเงินอุดหนุนหากมีการติดตั้งเสร็จสิ้นภายในเดือนมิถุนายน 2561 แต่การจ่ายเงินอุดหนุนทั้งหมดจะสิ้นสุดลงเมื่อมีกำลังผลิตใหม่เพิ่มเข้ามาในระบบถึง 10,000 เมกะวัตต์ ข่าวยกเลิกการจ่ายเงินอุดหนุนพลังงานแสงอาทิตย์ของรัฐบาลจีนครั้งนี้ทำให้บริษัทอุปกรณ์พลังงานแสงอาทิตย์เร่งขายอุปกรณ์ที่มีในสต็อคทั้งหมด และหุ้นของบริษัทพลังงานแสงอาทิตย์หลายแห่งตกลงร้อยละ 10

         จีนไม่ใช่ประเทศแรกที่มีนโยบายลดการจ่ายเงินอุดหนุนพลังงานหมุนเวียน ประเทศพัฒนาแล้วอื่นๆ ก็มีนโยบายนี้เช่นกัน อย่างไรก็ตาม ประเทศพัฒนาแล้วอย่างเยอรมนีและสเปน มีความต้องการใช้ไฟฟ้าค่อนข้างคงที่ สามารถควบคุมการนำพลังงานหมุนเวียนมาลดการใช้เชื้อเพลิงนิวเคลียร์และฟอสซิลได้ในระดับหนึ่ง ซึ่งตรงข้ามกับจีนที่มีความต้องการใช้พลังงานเพิ่มอย่างรวดเร็ว มาตรการด้านพลังงานที่ใช้กับประเทศพัฒนาแล้วไม่สามารถใช้กับประเทศจีนได้

         ที่ผ่านมา แรงผลักดันหลักให้จีนต้องเร่งลงทุนในอุตสาหกรรมพลังงานแสงอาทิตย์ คือความต้องการควบคุมปัญหาด้านมลภาวะ จีนจึงมีการเพิ่มกำลังผลิตของพลังงานแสงอาทิตย์ในอัตราที่เร็วกว่าพลังงานจากแหล่งอื่น และประเทศใหญ่อื่นๆ โดยในปี 2560 ปีเดียว จีนมีกำลังผลิตพลังงานแสงอาทิตย์เพิ่มขึ้นถึง 53,000 เมกะวัตต์ ซึ่งเป็นจำนวนที่มากกว่ากำลังผลิตพลังงานแสงอาทิตย์ที่ประเทศอื่นๆ มีอยู่ และเมื่อสิ้นปี 2560 จีนมีกำลังผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์รวมทั้งหมด 130,000 เมกะวัตต์

20180618 ART01 02

กราฟแสดงกำลังผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ที่มีอยู่และเพิ่มเข้าระบบในปี 2560 ของประเทศที่มีกำลังผลิตพลังงานแสงอาทิตย์สูงสุด 10 ลำดับ

         ด้วยอุตสาหกรรมพลังงานแสงอาทิตย์ที่ขยายตัวรวดเร็วเกินไปนี้เอง ทำให้รัฐบาลจีนต้องเปลี่ยนแปลงนโยบายด้านเงินอุดหนุนพลังงานหมุนเวียน อีกทั้งยังมีเหตุผลเรื่องระบบส่งของจีนที่ไม่สามารถรองรับปริมาณไฟฟ้าที่ผลิตจากพลังงานแสงอาทิตย์ได้ทั้งหมด ทำให้มีไฟฟ้าปริมาณมากที่ผลิตแล้วไม่ได้ใช้งาน โดยเมื่อปี 2560 ระบบส่งหลักของประเทศสามารถรองรับปริมาณไฟฟ้าที่ผลิตจากแสงอาทิตย์ได้เพียงร้อยละ 6 หรือประมาณ 7.3 พันล้านกิโลวัตต์-ชั่วโมง นอกจากนั้น เงินอุดหนุนจำนวนมากที่ต้องจ่ายยังเป็นภาระหนักอึ้งของรัฐบาลจีน โดยเมื่อสิ้นปี 2560 มีเงินอุดหนุนพลังงานลมและแสงอาทิตย์ที่ไม่สามารถจ่ายได้จำนวนมากกว่า 110,000 ล้านหยวน

20180618 ART01 03

ฟาร์มแสงอาทิตย์ลอยน้ำบริเวณที่เคยเป็นพื้นที่เหมืองถ่านหินซึ่งไม่ได้ใช้งานแล้ว ในหมู่บ้านหนานปิง ประเทศจีน

         และอีกปัจจัยที่ส่งผลให้จีนตัดสินใจเปลี่ยนแปลงนโยบายการจ่ายเงินอุดหนุน เป็นเพราะประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา โดนัลด์ ทรัมป์ ได้ประกาศการเก็บภาษีนำเข้าอุปกรณ์ชิ้นส่วนพลังงานแสงอาทิตย์ร้อยละ 30 ซึ่งจะบังคับใช้เป็นเวลาอย่างน้อย 4 ปี เนื่องมาจากมีบริษัทพลังงานแสงอาทิตย์ของสหรัฐอเมริกากล่าวโทษว่า การจ่ายเงินอุดหนุนพลังงานแสงอาทิตย์ของจีนทำให้บริษัทพลังงานแสงอาทิตย์ของจีนขายสินค้าตัดราคาบริษัทผู้ผลิตอุปกรณ์พลังงานแสงอาทิตย์ของสหรัฐอเมริกา การประกาศหยุดจ่ายเงินอุดหนุนของจีน ในทางหนึ่งจึงเหมือนเป็นการส่งสัญญาณกลายๆ ถึงสหรัฐอเมริกาด้วยว่า จะไม่ให้ผู้ผลิตแผงเซลล์แสงอาทิตย์ของจีนตัดราคาผู้ผลิตของอเมริกาอย่างมหาศาลอีก สำหรับประเทศไทย ในส่วนของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) การพัฒนาโรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ ต้องสนองนโยบายของรัฐบาลที่ให้ใช้วัตถุดิบในประเทศ และใช้แผงโซลาร์จากผู้ผลิตในประเทศ แม้ว่าจะมีราคาสูงกว่าต่างประเทศถึงร้อยละ 40 ก็ตาม โดย กฟผ. ต้องบริหารจัดการให้สามารถแข่งขันกับผู้ผลิตไฟฟ้าเอกชนได้ด้วยต้นทุนที่ไม่สูงกว่า

         โดยสรุปรัฐบาลจีนมองว่านโยบายด้านเงินอุดหนุนพลังงานแสงอาทิตย์ที่เปลี่ยนแปลงไปนี้ ไม่ได้เป็นการสร้างข้อจำกัดของอุตสาหกรรม แต่เป็นการสนับสนุนให้มีการพัฒนาโครงการที่ใช้เทคโนโลยีขั้นสูง คุณภาพสูง และเป็นอิสระจากการต้องพึ่งพาเงินอุดหนุนของรัฐ

แปลและเรียบเรียง : สุภร เหลืองกำจร

ข้อมูลจาก

- Sun Sets Further on China’s Solar Subsidies
https://www.caixinglobal.com/2018-06-04/sun-sets-further-on-chinas-solar-subsidies-101262465.html

- Why Did China Tap The Brakes On Its Solar Program?
https://www.forbes.com/sites/rrapier/2018/06/05/why-did-china-tap-the-brakes-on-its-solar-program/#267e482a686f