การจัดการน้ำ

น้ำนับเป็นทรัพยากรที่สำคัญและมีอยู่อย่างจำกัด กฟผ. จึงกำหนดแนวทางบริหารจัดการอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อให้เกิดการใช้ทรัพยากรอย่างสมดุลและลดผลกระทบอันเนื่องมาจากการดำเนินงาน
ของ กฟผ. ที่อาจเกิดต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม

เป้าหมายปี 2568	ผลการดำเนินงาน
● คุณภาพน้ำทิ้งจากโรงไฟฟ้า มีค่าไม่เกินเกณฑ์มาตรฐาน ตามประกาศกระทรวงทรัพยากร ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เรื่องกำหนดมาตรฐานควบคุมการระบายน้ำทิ้งจากโรงงานผลิตพลังงานไฟฟ้า พ.ศ. 2565	● คุณภาพน้ำทิ้งจากโรงไฟฟ้า มีค่าอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน ตามประกาศกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เรื่องกำหนดมาตรฐานควบคุมการระบายน้ำทิ้งจากโรงงานผลิตพลังงานไฟฟ้า พ.ศ. 2565

การบริหารจัดการ

กฟผ. มีแนวทางในการใช้ทรัพยากรน้ำในกระบวนการผลิตไฟฟ้าและการอุปโภคบริโภคภายในองค์การให้เกิดประโยชน์สูงสุดและคำนึงถึงผลกระทบที่อาจเกิดจากกิจกรรมขององค์การต่อสังคมและ
สิ่งแวดล้อมในทุกกระบวนการ โดยมีการบริหารจัดการน้ำอย่างครอบคลุม ตั้งแต่การดึงน้ำ การใช้น้ำ และการระบายน้ำสู่ภายนอก รวมถึงมีการปฏิบัติตามกฎหมายและมาตรการต่าง ๆ อย่างเคร่งครัด

การจัดการการใช้น้ำในฐานะทรัพยากรที่ใช้ร่วมกัน

การใช้น้ำของ กฟผ. ในสัดส่วนใหญ่เป็นไปเพื่อวัตถุประสงค์ในการผลิตไฟฟ้า โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับโรงไฟฟ้าพลังความร้อนและพลังความร้อนร่วมทั้ง 8 แห่ง ที่มีการดึงน้ำจากแหล่งน้ำใกล้เคียงมาใช้
โดยมีทั้งแหล่งน้ำที่สร้างขึ้น ได้แก่ เขื่อนแม่ขามและเขื่อนแม่จาง ซึ่งเป็นแหล่งน้ำสำหรับโรงไฟฟ้าแม่เมาะ และแหล่งน้ำตามธรรมชาติ ได้แก่ คลองระพีพัฒน์แหล่งน้ำของโรงไฟฟ้าวังน้อย ลำน้ำพองแหล่งน้ำของโรงไฟฟ้าน้ำพอง แม่น้ำเจ้าพระยาแหล่งน้ำของโรงไฟฟ้าพระนครเหนือและโรงไฟฟ้าพระนครใต้ แม่น้ำบางปะกงแหล่งน้ำของโรงไฟฟ้าบางปะกง คลองปกาสัยแหล่งน้ำของโรงไฟฟ้ากระบี่ และคลอง
โพมาแหล่งน้ำของโรงไฟฟ้าจะนะ ซึ่งแหล่งน้ำทั้ง 8 แห่งนี้ ไม่จัดเป็นพื้นที่อนุรักษ์หรือพื้นที่คุ้มครองในระดับประเทศและระดับสากล และไม่มีจำนวนสายพันธุ์ที่อนุรักษ์และคุ้มครอง

กฟผ. มีการประเมินผลกระทบจากการใช้น้ำจากแหล่งน้ำของโรงไฟฟ้าก่อนดำเนินโครงการ อาทิ การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) และการประเมินผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ (EHIA)
โดยระบุรายละเอียดการใช้น้ำจากแหล่งน้ำไว้ในรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อมของโรงไฟฟ้า สำหรับในช่วงดำเนินโครงการ โรงไฟฟ้าทุกแห่งของ กฟผ. ต้องได้รับอนุญาตใช้น้ำในแหล่งน้ำจากหน่วยงานอนุญาตตามพื้นที่ ตลอดจนมีการเก็บข้อมูลและควบคุมปริมาณและคุณภาพน้ำอย่างใกล้ชิด โดยโรงไฟฟ้าบางแห่งมีการจัดตั้งคณะทำงานติดตามตรวจสอบการสูบน้ำจากแหล่งน้ำ เพื่อพิจารณาอนุญาตก่อนสูบน้ำจากแหล่งน้ำเข้าสู่โรงไฟฟ้า ซึ่งจากการดำเนินงานที่ผ่านมา พบว่าแหล่งน้ำทุกแห่งสามารถรองรับการใช้น้ำจากโรงไฟฟ้าได้ ทั้งในช่วงฤดูแล้งและฤดูฝน โดยไม่ส่งผลกระทบหรือเกิดปัญหาการแย่งใช้น้ำจากชุมชน นอกจากนี้ กฟผ. ยังกำหนดมาตรการป้องกันและฟื้นฟูผลกระทบที่อาจเกิดกับทรัพยากรแหล่งน้ำ ทั้งด้านกายภาพและด้านชีวภาพ เช่น การติดตั้งตะแกรงกั้นสัตว์น้ำและสัตว์น้ำ
วัยอ่อนไว้บริเวณจุดสูบน้ำเข้าของโรงไฟฟ้า และการจัดกิจกรรมปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำเป็นประจำทุกปี พร้อมทั้งกำหนดมาตรการติดตามตรวจสอบผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับแหล่งน้ำใกล้เคียงอย่างสม่ำเสมอ

สำหรับการใช้น้ำเพื่อผลิตไฟฟ้าของโรงไฟฟ้าพลังน้ำ เป็นเพียงการปล่อยน้ำผ่านเครื่องกำเนิดไฟฟ้า โดยไม่มีการสูญเสียน้ำในกระบวนการ และเป็นผลพลอยได้จากการชลประทานเพื่อการเกษตรเท่านั้น อย่างไรก็ตาม กฟผ. ให้ความสำคัญกับการดูแลชุมชนทั้งด้านเหนือและท้ายอ่างเก็บน้ำ โดยมีการศึกษาผลกระทบจากการเก็บกักและระบายน้ำ รวมถึงการสร้างการมีส่วนร่วมกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เพื่อ
รับทราบปัญหา หารือ และติดตามแนวทางการแก้ไขผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น

ด้านการใช้น้ำของเหมืองถ่านหิน มีการออกแบบให้มีบ่อกักเก็บน้ำฝนภายในบ่อเหมือง โดยจะสูบน้ำจนถึงระดับควบคุมและเก็บน้ำไว้ใช้ น้ำส่วนหนึ่งจะถูกนำกลับมาใช้ในกิจกรรมการทำเหมือง เช่น การสเปรย์น้ำดับฝุ่นในฤดูแล้งเพื่อลดปริมาณฝุ่นจากถนน สายพานลำเลียง และการดับไฟที่เกิดจากการลุกไหม้ของถ่านหินและฟื้นฟูสภาพเหมือง และอีกส่วนหนึ่งจะถูกสูบออก ทั้งนี้ กฟผ. ได้มีการศึกษาและจัดทำรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) ของโครงการ ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และระเบียบปฏิบัติของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพื่อดูแลผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากโครงการ
ทั้งทางด้านคุณภาพสิ่งแวดล้อม ทรัพยากรธรรมชาติ และสุขภาพอย่างเคร่งครัด

การจัดการผลกระทบที่เกี่ยวข้องกับการระบายน้ำ   

กฟผ. มีการควบคุมคุณภาพน้ำที่ระบายจากโรงไฟฟ้า โดยติดตั้งระบบบำบัดน้ำให้มีค่าอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานตามที่กฎหมายกำหนด ก่อนนำไปไว้ในบ่อพักน้ำภายในพื้นที่ของโรงไฟฟ้า และระบายสู่แหล่งน้ำ
ที่ได้รับอนุญาตบริเวณใกล้เคียง เช่น คลองปกาสัยและคลอง 26 ซึ่งเป็นแหล่งรองรับการระบายน้ำจากโรงไฟฟ้ากระบี่และโรงไฟฟ้าวังน้อย ตามลำดับ โรงไฟฟ้าหลายแห่งมีการนำน้ำในบ่อพักน้ำที่ผ่านการบำบัดแล้ว ไปใช้ในการรดน้ำสนามหญ้าและต้นไม้ภายในโรงไฟฟ้าทั้งหมด โดยไม่มีการระบายน้ำทิ้งสู่แหล่งน้ำภายนอก มีเพียงการระบายน้ำจากระบบหล่อเย็น ซึ่งผ่านการลดอุณหภูมิก่อนระบายกลับสู่
แหล่งน้ำเท่านั้น โดยอุณหภูมิของน้ำดังกล่าวจะถูกควบคุมให้มีค่าอยู่ในช่วงที่ไม่ส่งผลกระทบต่อสิ่งมีชีวิตและมีค่าอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานตามที่กฎหมายกำหนด

สำหรับการระบายน้ำจากกระบวนการผลิตไฟฟ้าของโรงไฟฟ้าพลังน้ำ กฟผ. มีการนำเทคโนโลยีมาใช้เพื่อคาดการณ์และวางแผนสถานการณ์น้ำที่จะเกิดขึ้น รวมทั้งบูรณาการข้อมูลภาครัฐและเอกชน
ภายใต้การกำกับดูแลของสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ เพื่อให้มั่นใจได้ว่าการดำเนินการของ กฟผ. จะไม่ส่งผลกระทบต่อสิทธิการใช้น้ำของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และสอดคล้องกับกฎหมายและแนวทาง
การดำเนินงานตามแผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติของประเทศไทย โดยในช่วงฤดูน้ำแล้ง กฟผ. จะดำเนินการระบายน้ำให้เพียงพอต่อความต้องการของกรมชลประทาน
และชุมชน และในช่วงฤดูน้ำหลาก กฟผ. จะบริหารจัดการน้ำร่วมกับหน่วยงานภาครัฐและการปกครองส่วนท้องถิ่นเพื่อลดผลกระทบในพื้นที่บริเวณเหนือและท้ายเขื่อน ทั้งนี้ หากเกิดผลกระทบอันไม่อาจ
หลีกเลี่ยงได้ กฟผ. ก็มีมาตรการช่วยเหลือประชาชน ทั้งในด้านเครื่องจักร เครื่องมือ ตลอดจนเครื่องอุปโภคบริโภคต่าง ๆ

ในส่วนการบริหารจัดการน้ำของเหมืองถ่านหิน จะมีระบบระบายน้ำเพื่อแยกน้ำธรรมชาติและน้ำที่อาจปนเปื้อนจากกิจกรรมการทำเหมืองออกจากกัน และมีการจัดเตรียมพื้นที่รองรับน้ำและระบบบำบัดน้ำ
ที่อาจได้รับการปนเปื้อนไว้อย่างเพียงพอ โดยน้ำส่วนที่สูบออกจากบ่อเหมืองจะถูกนำไปรวมในบ่อดักตะกอนภายนอกบ่อเหมือง และทำการบำบัดคุณภาพด้วยระบบพื้นที่ชุ่มน้ำเทียมหรือบึงประดิษฐ์ (Constructed Wetland) ซึ่งอยู่ใกล้กับบ่อดักตะกอน แล้วจึงปล่อยลงทางน้ำธรรมชาติ นอกจากนี้ ยังมีการตรวจวัดคุณภาพน้ำทิ้ง บริเวณพื้นที่โครงการและบริเวณใกล้เคียงทุกไตรมาส โดยเก็บตัวอย่างครอบคลุมฤดูแล้งและฤดูฝน จำนวน 14 สถานี เพื่อให้มั่นใจว่าคุณภาพน้ำอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพน้ำทิ้งจากโรงงานอุตสาหกรรมและนิคมอุตสาหกรรม และมีการแจ้งผลการจัดการคุณภาพน้ำ
ผ่านเว็บไซต์ของหน่วยงานและบอร์ดรายงานคุณภาพด้านสิ่งแวดล้อมที่ติดตั้งบริเวณพื้นที่ชุมชน รวมถึงมีการสำรวจความเชื่อมั่นและความไว้วางใจของชุมชนในการจัดการสิ่งแวดล้อมเป็นประจำทุกปี
เพื่อประเมินผลการดำเนินงานและรับฟังข้อคิดเห็นสำหรับการปรับปรุงการทำงาน ทั้งนี้ สภาพพื้นที่แอ่งแม่เมาะมีชั้นหินปูนแทรกอยู่ตามชั้นดินชั้นถ่าน จากการติดตามคุณภาพน้ำที่ผ่านมา พบว่ามีค่า
ความเป็นกรด-ด่าง อยู่ในระดับปานกลางถึงด่างเล็กน้อย จึงไม่พบสภาวะที่มีฤทธิ์เป็นกรดในเหมือง

ปริมาณการดึงน้ำ การระบายน้ำ และการใช้น้ำ

ข้อมูล	ปี 2568		ปี 2567		ปี 2566
	ทุกพื้นที่ (ล้านลิตร)	พื้นที่ขาดแคลนน้ำ (ล้านลิตร)	ทุกพื้นที่ (ล้านลิตร)	พื้นที่ขาดแคลนน้ำ (ล้านลิตร)	ทุกพื้นที่ (ล้านลิตร)	พื้นที่ขาดแคลนน้ำ (ล้านลิตร)
ปริมาณน้ำที่ดึงจากภายนอก
ปริมาณน้ำที่ดึงจากภายนอกทั้งหมด	234,194.81	214,959.69	245,272.63	224,120.38	213,129.71	194,593.94
น้ำผิวดิน (รวมน้ำฝน)	233,035.08	213,929.17	244,115.14	223,169.95	211,670.85	193,239.78
– ปริมาณน้ำจืด	143,021.37	140,315.12	139,161.03	136,526.74	123,139.27	121,014.16
– ปริมาณน้ำอื่น ๆ	90,013.71	73,614.05	104,954.11	86,643.20	88,531.58	72,225.62
น้ำบาดาล	91.82	31.14	82.52	38.58	102.00	58.81
– ปริมาณน้ำจืด	91.82	31.14	82.52	38.58	102.00	58.81
– ปริมาณน้ำอื่น ๆ	0.00	0.00	0.00	0.00	0.00	0.00
น้ำจากองค์กรอื่น	1,067.90	999.38	1,074.96	911.85	1,356.86	1,295.34
– ปริมาณน้ำจืด	1,067.90	999.38	1,074.96	911.85	1,356.86	1,295.34
– ปริมาณน้ำอื่น ๆ	0.00	0.00	0.00	0.00	0.00	0.00
ปริมาณน้ำระบาย
ปริมาณน้ำระบายทั้งหมด	131,821.07	106,181.35	180,974.33	169,222.05	134,061.94	123,818.27
– ปริมาณน้ำทิ้งที่ปล่อยสู่แหล่งน้ำผิวดิน	130,020.82	104,381.10	179,218.25	167,465.98	131,860.21	121,616.54
– ปริมาณน้ำทิ้งที่ปล่อยสู่แหล่งน้ำใต้ดิน	1,800.25	1,800.25	1,756.08	1,756.08	2,201.73	2,201.73
– ปริมาณน้ำทิ้งที่ปล่อยสู่ทะเล	0.00	0.00	0.00	0.00	0.00	0.00
– ปริมาณน้ำทิ้งที่ปล่อยสู่องค์กรอื่น	0.00	0.00	0.00	0.00	0.00	0.00
– ปริมาณน้ำทิ้งที่เป็นน้ำจืด	63,307.60	49,350.35	73,929.04	73,924.31	55,626.43	55,625.14
– ปริมาณน้ำทิ้งที่เป็นน้ำอื่น ๆ	68,513.47	56,831.00	107,045.29	95,297.74	78,435.51	68,193.13
ปริมาณน้ำใช้
ปริมาณน้ำใช้ทั้งหมด	102,373.74	108,778.34	64,298.30	54,898.32	79,067.76	70,775.67

หมายเหตุ
–  น้ำจืด หมายถึง น้ำที่มีค่าของแข็งละลายน้ำ (Total Dissolved Solid) ไม่เกิน 1,000 มิลลิกรัม/ลิตร              
– น้ำอื่น ๆ หมายถึง น้ำที่มีค่าของแข็งละลายน้ำ (Total Dissolved Solid) เกิน 1,000 มิลลิกรัม/ลิตร ขึ้นไป
– ปริมาณน้ำใช้ หมายถึง ปริมาณน้ำที่ดึงจากภายนอก – ปริมาณน้ำที่ระบายออก