วางจิ๊กซอว์พลังงานอย่างเซียน รับความท้าทายยุคเปลี่ยนผ่าน เติมเต็มความมั่นคงระบบไฟฟ้าไทย#
4 December 2025
เวลาเปลี่ยน อะไร ๆ ก็เปลี่ยน ไม่ต่างกับสถานการณ์พลังงานของโลก ที่กำลังหันเข็มทิศจากฟอสซิลมาสู่ยุคพลังงานสะอาด อันเนื่องมาจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศโลก บวกกับความก้าวหน้าของเทคโนโลยีที่เพิ่มมากขึ้น ช่วยให้พลังงานหมุนเวียน (Renewable Energy: RE) มีศักยภาพมากขึ้น แถมมีต้นทุนที่ต่ำลง ทำให้การเข้าถึงพลังงานสะอาดเป็นเรื่องง่าย ทั้งหมดล้วนเป็นปัจจัยส่งเสริมให้พลังงานหมุนเวียนมีสัดส่วนสูงขึ้นเรื่อย ๆ อย่างไรก็ตาม พลังงานไฟฟ้าที่เราใช้กันอยู่ในปัจจุบัน ส่วนใหญ่ยังเป็นพลังงานที่ผลิตจากเชื้อเพลิงฟอสซิล ดังนั้นความท้าทายสำคัญของการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด จึงหนีไม่พ้นการบริหารจัดการการเพิ่มขึ้นของพลังงานหมุนเวียนควบคู่ไปกับการลดลงของเชื้อเพลิงฟอสซิล เพราะการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด ไม่ใช่เพียงการตอบโจทย์ปัญหาด้านความยั่งยืนเพียงอย่างเดียว แต่ยังต้องมีความมั่นคงไปพร้อมกัน
ภายใต้ภารกิจดูแลรักษาความมั่นคงระบบไฟฟ้าของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) การบริหารจัดการพลังงานและระบบไฟฟ้าให้มีความมั่นคงและยั่งยืนได้นั้นมีหลายองค์ประกอบ ซึ่งเปรียบเสมือนเป็นชิ้นส่วน “จิ๊กซอว์พลังงาน” ที่จะต้องนำมาวางเรียงต่อกันให้เป็นภาพที่สมบูรณ์ ทั้งส่วนของ “เชื้อเพลิง โรงไฟฟ้า ระบบส่งไฟฟ้า” และยังมีอีกหนึ่งจิ๊กซอว์ชิ้นสำคัญที่ขาดไม่ได้เพื่อให้การเชื่อมต่อกันระหว่างจิ๊กซอว์แต่ละตัวเป็นไปอย่างสมบูรณ์ นั่นก็คือ เทคโนโลยี “Grid Modernization” ที่จะเข้ามาช่วยให้การบริหารจัดการพลังงานและระบบไฟฟ้ามีความทันสมัย เพื่อสร้างความยืดหยุ่นพร้อมรองรับรูปแบบของระบบไฟฟ้าแห่งอนาคต…กฟผ. ต่อจิ๊กซอว์พลังงานเหล่านี้ไว้อย่างไร
“เชื้อเพลิง” จิ๊กซอว์ตัวแรกของพลังงานไฟฟ้า#
การเลือกใช้เชื้อเพลิงนับเป็นการวางจิ๊กซอว์ตัวแรกหรือจุดเริ่มต้นของการวางแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศ (Power Development Plan: PDP) ซึ่งเป็นกรอบระยะยาวที่ผ่านการมองในทุกมิติอย่างครอบคลุมทั้งด้านเศรษฐศาสตร์ สิ่งแวดล้อม ความมั่นคงทางพลังงาน และเทคโนโลยี ทำให้ปัจจุบันประเทศไทย มีการใช้เชื้อเพลิงที่หลากหลายทั้งฟอสซิลและพลังงานหมุนเวียน โดยเฉพาะ ‘ก๊าซธรรมชาติ’ ยังคงเป็นเชื้อเพลิงหลักในการผลิตไฟฟ้าเพื่อความมั่นคงและต่อเนื่อง ซึ่ง กฟผ. ผลิตไฟฟ้าจากเชื้อเพลิงก๊าซธรรมชาติ โดยคำนึงถึงต้นทุนการผลิตที่เหมาะสม โดยมีทั้งจากแหล่งก๊าซในประเทศและนำเข้าจากต่างประเทศ รวมถึงการนำเข้า LNG มาเสริมเพื่อช่วยลดต้นทุนเชื้อเพลิงและเพิ่มความมั่นคงด้านพลังงาน มีการใช้ ‘ถ่านหิน’ เชื้อเพลิงต้นทุนต่ำ ที่สามารถจัดหาได้ในประเทศ ซึ่งมีบทบาทอย่างมากในการพยุงราคาค่าไฟให้ประชาชนในช่วงวิกฤตพลังงาน ตลอดจนเชื้อเพลิงอื่น ๆ เพื่อความหลากหลายและกระจายความเสี่ยง
นอกจากนี้ กฟผ. ยังมีแผนนำเชื้อเพลิงไฮโดรเจนไปผสมร่วมกับก๊าซธรรมชาติ (Hydrogen Co-firing) ผลิตไฟฟ้าในสัดส่วนร้อยละ 5 เพื่อลดการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล รวมไปถึงมีแผนพัฒนาเทคโนโลยีสะอาดใหม่ SMR เพื่อเพิ่มทางเลือกในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในภาคการผลิตไฟฟ้า
“โรงไฟฟ้าหลัก+เสริม” จิ๊กซอว์สำคัญกระจายพลังงานทั่วทุกภูมิภาค#
โรงไฟฟ้าหลัก หรือ โรงไฟฟ้าฐาน (Base Load) ยังคงเป็นเสาหลักพลังงานไทยในยุคเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด เช่น โรงไฟฟ้าพลังความร้อน โรงไฟฟ้าพลังความร้อนร่วม ด้วยกำลังผลิตสูงและสามารถเดินเครื่องผลิตไฟฟ้าได้อย่างต่อเนื่องตลอด 24 ชั่วโมง ทำให้โรงไฟฟ้าประเภทนี้ได้ถูกวางกระจายเป็นโรงไฟฟ้าหลักเพื่อความมั่นคงอยู่ทั่วทุกภูมิภาคของประเทศ รองรับการใช้ไฟฟ้าในพื้นที่นั้น ๆ ได้อย่างมั่นคง และยังช่วยลดการสูญเสียพลังงาน (Loss) ในการจัดส่งไฟฟ้าจากระยะทางไกล
ขณะเดียวกัน ยังมีโรงไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียน (RE) มารับหน้าที่โรงไฟฟ้าเสริมเพื่อเดินเครื่องผลิตไฟฟ้าเสริมในช่วงเวลาที่มีความต้องการใช้ไฟฟ้าสูง เช่น โรงไฟฟ้าพลังน้ำ โรงไฟฟ้าพลังน้ำแบบสูบกลับ เพราะสามารถเดินเครื่องตอบสนองความต้องการไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้นได้อย่างรวดเร็ว
“ระบบส่ง” จิ๊กซอว์เชื่อมแหล่งพลังงานกับผู้ใช้ไฟ#
พลังงานไฟฟ้าที่ผลิตได้จากโรงไฟฟ้า ต้องมีระบบส่งไฟฟ้าทำหน้าที่ส่งผ่านพลังงานไฟฟ้าจากแหล่งผลิตไปสู่ผู้ใช้ไฟ ซึ่งเป็นจิ๊กซอว์ชิ้นสำคัญที่เปรียบเสมือนเส้นเลือดใหญ่ของพลังงานที่เชื่อมโยงแหล่งพลังงาน ส่งต่อให้การไฟฟ้านครหลวง และการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค ส่งต่อไปยังบ้านเรือนประชาชน ธุรกิจ อุตสาหกรรม ฯลฯ ทั่วประเทศ กฟผ. มีการดูแลบำรุงรักษาระบบส่งไฟฟ้าเชิงพยากรณ์ (Predictive Maintenance) ช่วยให้การบำรุงรักษาที่ตรงจุด เพื่อให้มั่นใจว่าระบบส่งไฟฟ้าจะมีสภาพที่สมบูรณ์และสามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด พร้อมวางแผนขยายระบบส่งให้ครอบคลุมพื้นที่ที่มีศักยภาพทางเศรษฐกิจ ซึ่งมีปริมาณการใช้ไฟฟ้าสูง เช่น ในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ที่จะมีการลงทุนสร้างศูนย์ข้อมูล (Data Center) ซึ่งคาดว่าจะมีความต้องการใช้ไฟฟ้าสูงกว่า 5,000 เมกะวัตต์ อุตสาหกรรมและธุรกิจการท่องเที่ยวของเกาะสมุย
นอกจากนี้ ยังพัฒนาระบบส่งให้รองรับพลังงานหมุนเวียนที่มีปริมาณมาก ซึ่งการเพิ่มขึ้นของพลังงานหมุนเวียน จะส่งผลให้แรงดันในระบบโครงข่ายไฟฟ้ามีความผันผวนมากยิ่งขึ้น โดยมีแผนนำเทคโนโลยี Static Synchronous Compensator หรือ ‘Statcom’ ที่สามารถควบคุมแรงดันไฟฟ้าได้อัตโนมัติ ทั้งในกรณีแรงดันไฟฟ้าต่ำและแรงดันไฟฟ้าสูงในระดับมิลลิวินาที ซึ่งเป็นการช่วยรักษาเสถียรภาพแรงดันไฟฟ้าในระบบ
จิ๊กซอว์ชิ้นสำคัญ “Grid Modernization” เติมเต็มภาพความมั่นคงพลังงาน#
การพัฒนา Grid Modernization เรียกได้ว่าเป็นจิ๊กซอว์ตัวสำคัญที่มาทำให้ภาพของระบบไฟฟ้าสมบูรณ์มากขึ้น โดยมาช่วยเปลี่ยนรูปแบบระบบไฟฟ้าเดิมให้มีความทันสมัย ซึ่งเป็นการนำหลากหลายเทคโนโลยีเข้ามาช่วยบริหารจัดการพลังงานและปรับปรุงระบบส่งไฟฟ้าให้พร้อมรองรับการเพิ่มขึ้นของพลังงานหมุนเวียน ไม่ว่าจะเป็นระบบกักเก็บพลังงาน (ESS) ที่ทำหน้าที่กักเก็บพลังงานและจ่ายเข้าระบบในช่วงที่ RE ไม่สามารถผลิตไฟฟ้าได้ การมีศูนย์พยากรณ์การผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียน (REFC) มาช่วยคาดการณ์กำลังผลิตจาก RE ล่วงหน้า เพื่อเตรียมโรงไฟฟ้าหลักให้สามารถลด/เพิ่มกำลังผลิตไฟฟ้าได้รวดเร็วสอดคล้องกับการผลิตไฟฟ้าของพลังงานหมุนเวียน และมีศูนย์ควบคุมการตอบสนองด้านโหลด (DRCC) ช่วยควบคุมปริมาณการใช้ไฟฟ้าของกลุ่มผู้ใช้ไฟฟ้าขนาดใหญ่ ในช่วงที่ความต้องการใช้ไฟฟ้าสูง การปรับปรุงให้โรงไฟฟ้าหลักมีความยืดหยุ่น (Flexible Power Plant) เพื่อให้สามารถตอบสนองต่อระบบได้เร็วขึ้น ทั้งหมดนี้จะเข้ามาช่วยให้การควบคุมระบบไฟฟ้ามีความยืดหยุ่นและมีเสถียรภาพ ขณะเดียวกัน กฟผ. ยังเตรียมพัฒนาแพลตฟอร์มโรงไฟฟ้าเสมือน (VPP Platform) เพื่อรวบรวมแหล่งผลิตพลังงานไฟฟ้าแบบกระจายตัว (DERs) ให้เป็นระบบนิเวศทางไฟฟ้ารูปแบบใหม่ ช่วยสร้างความยืดหยุ่นในการบริหารจัดการไฟฟ้าให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น
จิ๊กซอว์พลังงาน ที่ได้วางเรียงต่อทีละชิ้น ๆ ทั้งเชื้อเพลิง โรงไฟฟ้า ระบบส่งไฟฟ้า และ Grid Modernization แต่ละชิ้นส่วนนั้นต่างเชื่อมประสานกันเป็นภาพที่สมบูรณ์ ปิดช่องว่างหรือจุดอ่อนด้านความผันผวนของ RE จนกลายเป็นความลงตัวของการขับเคลื่อนระบบไฟฟ้าของไทยที่มีความมั่นคง พร้อมตอบโจทย์เป้าหมาย Carbon Neutrality และ Net Zero Emissions สนับสนุนประเทศให้ก้าวผ่านไปสู่ไฟฟ้ายุคพลังงานสะอาดได้อย่างมั่นคง ราบรื่น และยั่งยืน