เมื่อโลมา ปลา ปู และผู้คน ร่วมกันเขียนเรื่องราวแห่งชีวิตของลุ่มน้ำบางปะกง

27 July 2026

          ภาพฝูง “โลมาอิรวดี” ว่ายวนเวียนเหนือผืนน้ำ ขณะที่ “ปลาอีกง” ยังคงทำหน้าที่รักษาสมดุลของสายน้ำ และกุ้ง หอย ปู ปลา ต่างดำรงชีวิตอย่างอุดมสมบูรณ์ในลุ่มน้ำบางปะกง ซึ่งเป็นที่ตั้งของ โรงไฟฟ้าบางปะกง การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) ไม่เพียงสะท้อนความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติ หากยังบอกเล่าการอยู่ร่วมกันระหว่างการผลิตไฟฟ้ากับการดูแลสิ่งแวดล้อมสามารถเติบโตคู่กันอย่างสมดุล 

ห่วงโซ่อาหาร รากฐานของความหลากหลายที่มองไม่เห็น

          ความหลากหลายทางชีวภาพไม่ได้วัดกันแค่ที่สัตว์ตัวใหญ่ที่สุดในระบบนิเวศ แต่วัดกันที่รากฐานเล็กๆ ที่ค้ำจุนทุกชีวิตไว้ด้วยกัน “ปลาอีกง” ปลาท้องถิ่นของแม่น้ำบางปะกง ที่อาศัยอยู่บริเวณท้องน้ำ มีบทบาทสำคัญในการรักษาสมดุลให้ระบบนิเวศทำหน้าที่กำจัดสัตว์หน้าดิน สิ่งมีชีวิต ตะไคร่น้ำ และสิ่งตกค้างตามพื้นแม่น้ำ ช่วยรักษาสมดุลของสายน้ำ และหล่อเลี้ยงให้ห่วงโซ่อาหารดำเนินต่อไปอย่างสมบูรณ์

          ด้วยเห็นความสำคัญของปลาอีกงในระบบนิเวศลุ่มน้ำบางปะกง กฟผ. จึงร่วมกับหน่วยงานภาครัฐในพื้นที่ และเยาวชนต้นกล้าโรงไฟฟ้าสีเขียว ทำโครงการศึกษาการเพาะพันธุ์ปลาอีกง และปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ เพื่อฟื้นฟูและเพิ่มจำนวนประชากรปลาอีกงในแม่น้ำบางปะกง ซึ่งไม่ใช่เพียงการอนุรักษ์ปลาชนิดหนึ่ง แต่คือการฟื้นฟูห่วงโซ่อาหารทั้งระบบ ตั้งแต่แพลงก์ตอนตัวจิ๋ว ปลาเล็ก ปลาใหญ่ ไปจนถึงโลมาที่อยู่บนสุดของห่วงโซ่อาหาร เพราะเมื่อรากฐานของระบบนิเวศแข็งแรง ทุกชีวิตทั้งสายน้ำก็เติบโตได้อย่างสมดุล

เมื่อความเจริญ เลือกเดินไปพร้อมกับธรรมชาติ

          โรงไฟฟ้าขนาดใหญ่กับระบบนิเวศที่เปราะบาง มักถูกมองว่าเป็นสองสิ่งที่ไปด้วยกันได้ยาก แต่ที่โรงไฟฟ้าบางปะกง กฟผ. เลือกออกแบบการดำเนินงานให้สอดคล้องกับจังหวะของธรรมชาติอย่างกลมกลืน ตั้งแต่การควบคุมอุณหภูมิระบบน้ำหล่อเย็นของโรงไฟฟ้าอย่างเข้มงวด เพื่อไม่ให้กระทบต่อสัตว์น้ำกร่อยที่บอบบางและไวต่อการเปลี่ยนแปลง ไปจนถึงการสนับสนุนเครื่องเติมออกซิเจนให้กระชังปลาของชุมชนโดยรอบ ส่งเสริมการขยายพันธุ์ของสัตว์น้ำ และสร้างแหล่งอาหารตามธรรมชาติ สิ่งเหล่านี้ทำให้เห็นว่า การพัฒนาทางพลังงานกับความหลากหลายทางชีวภาพ สามารถเติบโตเคียงข้างกันได้อย่างยั่งยืน

ชุมชน หัวใจของความยั่งยืน

          ไม่มีระบบนิเวศใดฟื้นตัวได้ด้วยนโยบายหรือเทคโนโลยีเพียงลำพัง เพราะหัวใจของการอนุรักษ์ที่ยั่งยืน คือ ความร่วมมือและความรู้สึกเป็นเจ้าของร่วมกันของผู้คนในพื้นที่ เมื่อชุมชน โรงไฟฟ้า และหน่วยงานต่างๆ มองเห็นเป้าหมายเดียวกัน การอนุรักษ์จึงไม่ใช่ภาระของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่กลายเป็นความรับผิดชอบที่ทุกคนมีส่วนร่วม

          “บ้านปลา ธนาคารปู” คือพื้นที่อนุบาลสัตว์น้ำวัยอ่อนที่ กฟผ. และชุมชนร่วมกันสร้างขึ้น ซึ่งชาวบ้านจะนำปูแสมที่มีไข่มาฝากไว้ที่คอกของธนาคารปู โดยสร้างขึ้นจากวัสดุเหลือใช้ เช่น กระเบื้องและไม้เก่า ที่ได้รับการสนับสนุนจากโรงไฟฟ้าบางปะกง เมื่อนำปูมาไว้ที่คอก ปูจะทำการสลัดไข่ภายใน 24 ชั่วโมง และไข่จะฟักออกมาเป็นตัวอ่อนพร้อมที่จะเติบโตต่อไป โครงการนี้ใช้หลักการ “ปล่อยสองได้แสน” เนื่องจากปู 1 ตัวมีไข่ปริมาณมหาศาลหลักหมื่นตัว การปล่อยปูไข่จึงช่วยเพิ่มจำนวนปูในธรรมชาติได้อย่างรวดเร็ว จากความร่วมมือดังกล่าวช่วยพัฒนาให้ชุมชนแห่งนี้เป็นแหล่งเรียนรู้ทางธรรมชาติ และเป็นสถานที่ท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ มีกิจกรรมด้านสิ่งแวดล้อมมากมาย เช่น ปลูกต้นไม้ เก็บขยะ ปล่อยปลา และปล่อยปูไข่ เป็นการเพิ่มประชากรสัตว์น้ำในระยะยาวโดยไม่ต้องพึ่งพาการเพาะเลี้ยงเชิงพาณิชย์

          “ค่ายเยาวชนนักสืบสายน้ำ” เป็นอีกหนึ่งพลังสำคัญทำหน้าที่บ่มเพาะคนรุ่นใหม่ให้เรียนรู้และเข้าใจระบบนิเวศของแม่น้ำ ตั้งแต่การตรวจสอบคุณภาพน้ำ การสังเกตพฤติกรรมสัตว์น้ำ และการเฝ้าระวังความปลอดภัยของฝูงโลมา เยาวชนกลุ่มนี้จะเติบโตขึ้นเป็นกำลังสำคัญที่ช่วยดูแลแม่น้ำต่อไปในอนาคต

บทสรุป เมื่อธรรมชาติและพลังงานเติบโตไปด้วยกัน

          โรงไฟฟ้าบางปะกงจึงไม่ได้เป็นเพียงแหล่งผลิตพลังงานสำหรับประเทศเท่านั้น แต่เป็นตัวอย่างที่จับต้องได้ว่า การพัฒนาพลังงานไฟฟ้าสามารถอยู่ร่วมกับชุมชนและสิ่งแวดล้อมได้อย่างเกื้อกูล และตราบใดที่ความร่วมมือนี้ยังดำเนินต่อ ความอุดมสมบูรณ์จึงไม่ได้เป็นเพียงสิ่งที่มองเห็นในวันนี้ หากคือมรดกที่ส่งต่อไปยังคนรุ่นต่อไป เพื่อให้โลมา ปลา ปู และผู้คน ยังคงร่วมกันเขียนเรื่องราวแห่งชีวิตของลุ่มน้ำบางปะกงต่อไป

• Facebook
• Twitter
• Line

โรงไฟฟ้าบางปะกง โลมาอิรวดี