20170918 ART01 01

         “ปลาอีกง หรือ ปลามังกง” เป็นปลาท้องถิ่นที่อาศัยอยู่ในแม่น้ำบางปะกงและใกล้จะสูญพันธุ์ พบชุกชุมที่อำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา ถึงแม้ว่าปลาอีกงเป็นปลาที่เลี้ยงง่าย โตเร็ว และตายยาก แต่ขณะนี้ใกล้จะสูญพันธุ์แล้ว พบได้น้อยในแม่น้ำบางปะกงตามธรรมชาติ

20170905 ART01 03

         ตั้งแต่ปี 2550 เป็นต้นมา โรงไฟฟ้าบางปะกง ได้ร่วมกับ เทศบาลตำบลท่าข้าม กลุ่มอนุรักษ์แม่น้ำบางปะกง และประชาชนในชุมชนรอบ ๆ โรงไฟฟ้าบางปะกง สำรวจแหล่งน้ำธรรมชาติที่เหมาะสมกับการปล่อยปลาอีกง และจัดหาพันธุ์ปลาอีกงมาปล่อยคืนสู่แหลงน้ำธรรมชาติ แต่เนื่องจากการปล่อยลูกปลาตัวเล็ก ส่งผลให้ปลามีอัตราการรอดน้อยตามหลักห่วงโซ่อาหารคือปลาใหญ่กินปลาเล็ก จึงเห็นควรให้มีอนุบาลปลาอีกงให้แข็งแรงก่อนปล่อยลงสู่แม่น้ำ

         โรงไฟฟ้าบางปะกงจึงได้จัดหาพันธุ์ปลาอีกง มาอนุบาลไว้ในบ่อเลี้ยงปลาก่อนจะปล่อยปลาอีกงลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ โดยน้ำที่ใช้อนุบาลปลานั้น มาจากน้ำทิ้งโรงไฟฟ้าที่ผ่านขบวนการบำบัดแล้ว บริเวณบ่ออนุบาลปลาดังกล่าวจึงกลายเป็นแหล่งเรียนรู้ของเยาวชนและผู้ที่สนใจภายใต้โครงการ “การเลี้ยงปลาในระบบน้ำทิ้ง โรงไฟฟ้าบางปะกง

20170905 ART01 04

โครงการเลี้ยงปลาในระบบน้ำทิ้ง โรงไฟฟ้าบางปะกง

         โรงไฟฟ้าบางปะกงได้ริเริ่มโครงการ “เยาวชนต้นกล้าโรงไฟฟ้าสีเขียว” โดยชักชวนนักเรียนชั้นมัธยมศึกษา ที่มีจิตอาสา และมีความสนใจที่จะร่วมกิจกรรมกับโรงไฟฟ้า จาก “โรงเรียนบางปะกง บวรวิทยายน” ซึ่งอยู่ใกล้โรงไฟฟ้าบางปะกง ให้ช่วยกันระดมความคิดในการอนุรักษ์พันธุ์ปลาอีกงให้กลับมาอยู่คู่กับชุมชนบางปะกงอีกครั้ง จึงเกิดเป็นโครงการ “การเลี้ยงปลาในระบบน้ำทิ้ง โรงไฟฟ้าบางปะกง” ขึ้นในปี 2556

20170905 ART01 06

         น้องๆ ได้เข้าค่ายความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับโรงไฟฟ้าและบริหารจัดการด้านสิ่งแวดล้อมของโรงไฟฟ้า ได้รับความรู้จากศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืด จังหวัดชลบุรี ในเรื่องการเพาะพันธุ์และการอนุบาลปลา ก่อนลงมือปฏิบัติจริง อีกทั้งศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืดฯ ยังให้การช่วยเหลือดำเนินการศึกษาและทดลอง เช่น การทดลองอนุบาลลูกปลาอีกง ปลานิลแดง ปลาคาร์ฟ “ในรางระบายน้ำทิ้งจากโรงไฟฟ้า”

น้ำทิ้งสำหรับเลี้ยงปลาในโรงไฟฟ้ามาจากไหน

         ระบบบำบัดน้ำเสียส่วนกลางของโรงไฟฟ้าบางปะกง ประกอบด้วย บ่อเติมอากาศจำนวน 3 บ่อ น้ำเสียจากอาคารสำนักงาน โรงอาหาร บ้านพัก และน้ำเสียจากกระบวนการผลิตไฟฟ้าจะระบายลงสู่บ่อเติมอากาศ หลังจากน้ำเสียผ่านการบำบัดที่บ่อเติมอากาศแล้ว จะถูกระบายลงสู่บึงประดิษฐ์ (Constructed Wetlands) ซึ่งเป็นบ่อบำบัดน้ำทิ้งที่อาศัยกระบวนการตามธรรมชาติ โดยการปลูกพืชน้ำ เช่น พุทธรักษา บัว ผักบุ้ง กก ช่วยดูดซับสิ่งปนเปื้อนในน้ำทิ้ง เพื่อลดปริมาณสารอินทรีย์ ของแข็งแขวนลอย และโลหะหนักบางส่วน ทำให้คุณภาพน้ำทิ้งดีขึ้น จากนั้นน้ำในบึงประดิษฐ์จะถูกส่งไปที่บ่อพักน้ำทิ้งรวมของโรงไฟฟ้า ซึ่งโรงไฟฟ้ามีการตรวจวัดคุณภาพน้ำทิ้งทุกเดือนจากบ่อพักน้ำทิ้งรวมของโรงไฟฟ้าเป็นประจำเดือนละ 1 ครั้ง และจะนำน้ำทิ้งในบ่อพักน้ำทิ้งรวมของโรงไฟฟ้า ไปใช้รดน้ำต้นไม้ภายในพื้นที่โรงไฟฟ้าและใช้ในโครงการเลี้ยงปลาในระบบน้ำทิ้ง โดยไม่มีการระบายออกสู่ภายนอกแต่อย่างใด

20170905 ART01 08

บ่ออนุบาลปลาสีสันสดใส

         ในระยะแรก ยังไม่มีบ่ออนุบาลปลาในโรงไฟฟ้าบางปะกง น้อง ๆ เยาวชนต้นกล้าโรงไฟฟ้าสีเขียวจึงนำลูกปลาที่อนุบาลแล้วจากศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงน้ำจืด มาปล่อยลงแหล่งรองรับน้ำทิ้งในโรงไฟฟ้า แต่เนื่องจากบริเวณพื้นที่โรงไฟฟ้ามีสัตว์จำพวกตัวเงินตัวทองจำนวนมากมากินปลา ทำให้อัตราการรอดของลูกปลาน้อย น้อง ๆ เยาวชนและพี่ ๆ โรงไฟฟ้าบางปะกงจึงร่วมกันสร้างบ่ออนุบาลปลา โดยใช้วัสดุที่เหลือใช้ในโรงไฟฟ้าทำเป็นบ่ออนุบาลปลาจำนวน 2 บ่อ ตั้งอยู่บริเวณหน้าโรงไฟฟ้าพลังความร้อนร่วม ชุดที่ 5 ซึ่งน้ำที่ใช้ในบ่อเลี้ยงปลายังคงมาจากน้ำทิ้งในโรงไฟฟ้า และน้องๆ ยังได้ร่วมกันสร้างสีสันที่สวยงามลงบนบ่ออนุบาลปลา เพื่อเป็นการปรับภูมิทัศน์ให้บริเวณดังกล่าวกลายเป็นแหล่งเรียนรู้ที่น่าศึกษาของโครงการเลี้ยงปลาในระบบน้ำทิ้ง หลังจากอนุบาลลูกปลาจนมีความแข็งแรงหรือปลามีอายุประมาณ 3 – 4 เดือน จะนำไปปล่อยลงสู่แม่น้ำบางปะกง เพื่อให้ปลาสามารถไปขยายพันธุ์ในแม่น้ำต่อไป นอกจากนี้โรงไฟฟ้าบางปะกงได้นำตัวอย่างปลาส่งวิเคราะห์คุณภาพที่ห้องปฏิบัติการกลาง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ จังหวัดฉะเชิงเทรา พิสูจน์แล้วว่าการเลี้ยงปลาในระบบน้ำทิ้งโรงไฟฟ้า ลูกปลาวัยอ่อนสามารถเจริญเติบโตได้ดี สุขภาพแข็งแรง จนมีขนาดใหญ่ “เนื้อปลาสามารถบริโภคได้” ไม่มีการปนเปื้อนสารพิษ โลหะหนักที่ตรวจพบเป็นไปตามธรรมชาติ

20170905 ART01 07

         วรดา ยิ้มแย้ม นักเรียนโรงเรียนบางปะกง บวรวิทยายน บอกกับเราว่า “เมื่อก่อนเคยคิดว่าโรงไฟฟ้าน่าจะปล่อยน้ำเสียลงแม่น้ำบางปะกง เพราะอยู่ติดกับแม่น้ำเลยอยากไขข้อข้องใจ จึงตัดสินใจเข้าร่วมกิจกรรม แต่พอเราได้วัดแล้วคุณภาพน้ำ พบว่าน้ำมีคุณภาพดีและยังสามารถเลี้ยงปลาได้อีกด้วย”

         เยาวชนต้นกล้าโรงไฟฟ้าสีเขียวได้ดำเนินโครงการเลี้ยงปลาในระบบน้ำทิ้งมาอย่างต่อเนื่อง รุ่นสู่รุ่น โดยใช้เวลาว่างในวันเสาร์อาทิตย์ผลัดเปลี่ยนกันมาดูแลบ่ออนุบาลลูกปลาอีกง อาทิ ตรวจวัดคุณภาพน้ำ เก็บตัวอย่างน้ำในบ่อ ถือเป็นการได้เรียนรู้และปฏิบัติจริงนอกห้องเรียน โดยแต่ละรุ่นจะมีการถ่ายทอดความรู้จากรุ่นพี่สู่รุ่นน้อง และถ่ายทอดต่อไปยังคนในครอบครัวและชุมชน ให้มีความเข้าใจและมีความมั่นใจต่อการดำเนินงานของโรงไฟฟ้าต่อไป