ท่ามกลางฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM2.5) ที่เกินค่ามาตรฐานต่อเนื่องไม่เฉพาะในพื้นที่กรุงเทพมหานครเท่านั้น แต่จังหวัดลำปางโดยเฉพาะอำเภอแม่เมาะก็ประสบปัญหา เช่นกัน แต่จากข้อมูลที่ปรากฎชัดเจนว่า ที่อำเภอแม่เมาะ ปริมาณฝุ่นสัมพันธ์กับการเผาป่าและวัชพืช ซึ่งทุกหน่วยงานต่างบูรณาการความร่วมมือช่วยกันแก้ไขเพื่อไม่ให้ส่งผลกระทบกับสุขภาพประชาชน

          ในส่วนของ “เหมืองแม่เมาะ” ที่ดำเนินภารกิจจัดหาถ่านหินลิกไนต์ส่งเป็นเชื้อเพลิงผลิตกระแสไฟฟ้าให้กับ “โรงไฟฟ้าแม่เมาะ” ที่ผ่านมาก็มีมาตรการควบคุมฝุ่นอย่างเข้มงวด ไม่เพียงเท่านั้น ยังได้กำชับบริษัทผู้รับจ้างให้ปฏิบัติตามมาตรการควบคุมสิ่งแวดล้อมโดยผนวกไว้ในเงื่อนไขสัญญา พร้อมกับมีการตรวจประเมิน (Audit) เพื่อให้การควบคุมฝุ่นเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ

         นายอำพล กิติโชตน์กุล ผู้ช่วยผู้ว่าการเหมืองแม่เมาะ การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) เปิดเผยในคราวประชุมบูรณาการร่วมกับหน่วยงานด้านสิ่งแวดล้อม ที่ลงพื้นที่ตรวจสอบการบริหารจัดการด้านฝุ่นละอองในพื้นที่ กฟผ. แม่เมาะ นำโดย พันเอกสมศักดิ์ เตชะสืบ รองผู้อำนวยการกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในจังหวัดลำปาง รอง ผอ.รมน.จังหวัด ล.ป (ท.) เมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2562 ว่า จากการติดตามข้อมูล ค่าฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน ที่เกินค่ามาตรฐานนั้นไม่ได้เกิดจากกระบวนการทำเหมือง ซึ่งสอดคล้องกับผลการศึกษาวิจัย โครงการศึกษาลักษณะและแหล่งที่มาของฝุ่นขนาดเล็กในพื้นที่แม่เมาะ โดย ดร.อาภา หวังเกียรติ รองคณบดีฝ่ายบริหารและสื่อสารองค์กร วิทยาลัยวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต ที่ได้ร่วมกับกรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ผลสรุปพบว่า แหล่งที่มาของฝุ่นขนาดเล็กประมาณ 50 % มาจากควันที่เกิดจากการเผาวัสดุ เศษวัชพืช และไฟป่า รองลงมาเกิดจากฝุ่นจากรถยนต์

         ส่วนการทำงานของโรงไฟฟ้าแม่เมาะมีการติดตั้งเครื่องดักฝุ่นที่มีประสิทธิภาพกว่า 99.7% รวมถึงเครื่องกำจัดก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์เป็นแบบระบบเปียก โดยจากข้อมูลค่าเฉลี่ยการระบายฝุ่นละอองออกจากปล่องโรงไฟฟ้าแม่เมาะ ช่วงปี 2543-2561 อยู่ในระดับดีกว่ามาตรฐานกำหนดไว้ที่ 180 mg/m3 โดยค่าเฉลี่ยไม่เกิน 20 mg/m3 (ภาพ : 004)

          “ผู้บริหาร กฟผ.แม่เมาะ ไม่ได้นิ่งนอนใจ กำชับผู้ปฏิบัติงาน รวมถึง บริษัทผู้รับจ้าง ให้ปฏิบัติตามมาตรการด้านฝุ่นอย่างเคร่งครัดและต่อเนื่อง นอกจากนี้ในช่วงฤดูแล้งที่มักจะเกิดปัญหาหมอกควันไฟป่า ได้บูรณาการความร่วมมือกับจังหวัดลำปางและอำเภอแม่เมาะ เฝ้าระวัง ป้องกัน และแก้ไขปัญหาอย่างเต็มความสามารถ พร้อมกับทำแนวกันไฟป่ารอบพื้นที่ กฟผ.แม่เมาะ ระยะทางกว่า 160 กิโลเมตรด้วย” นายอำพล กล่าว

         ขณะที่ นางเกศิรินทร์ แปงเสน หัวหน้ากองสิ่งแวดล้อมเหมือง กล่าวว่า ข้อมูลปริมาณฝุ่น จากกรมควบคุมมลพิษ พบว่า ช่วงเดือนธันวาคม 2561 - ปลายเดือนมกราคม 2562 ดัชนีตรวจวัดคุณภาพอากาศ (AQI : Air Quality Index) ในพื้นที่อำเภอแม่เมาะและจังหวัดลำปาง ส่วนใหญ่อยู่ในระดับคุณภาพอากาศดีมาก ถึง ดี เมื่อเปรียบเทียบกับจังหวัดสระบุรีและกรุงเทพมหานคร (พื้นที่ที่มีโรงงานอุตสาหกรรมเป็นจำนวนมาก)

         อย่างไรก็ตาม ตั้งแต่ปลายเดือนมกราคม จนถึงปัจจุบัน พบว่า ระดับคุณภาพอากาศเริ่มมีผลกระทบต่อสุขภาพ ค่าฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 เพิ่มสูงขึ้น ซึ่งมีความสัมพันธ์สอดคล้องกับจำนวนจุดความร้อน (Hot Spot) จากข้อมูลแสดงจำนวนจุดความร้อนจากการเผาและไฟป่าโดยดาวเทียม VIIRS ของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ที่เพิ่มสูงขึ้น โดยมีสาเหตุจากการเผาป่าและเศษวัชพืชทางการเกษตรเช่นเดียวกัน (ภาพ : กราฟ 001 , ภาพ : 002 , ภาพ : 003)

         นางเกศิรินทร์ กล่าวต่อว่า ในส่วนของการทำงานของเหมืองแม่เมาะนั้น มีมาตรการควบคุมฝุ่นอย่างเข้มงวดตั้งแต่แหล่งกำเนิดซึ่งส่วนมากจะเป็นฝุ่นขนาดใหญ่ ทั้งการฉีดพรมน้ำเพิ่มความชื้นหน้างานก่อน การขุดขน, ติดตั้งระบบสเปรย์น้ำที่ระบบสายพานลำเลียงเป็นระยะ และเครื่องโม่ดินและถ่าน, ติดตั้งมาตรวัดปริมาณน้ำที่ระบบสายพาน, ฉีดพรมน้ำบนถนนบริเวณบ่อเหมืองและที่ทิ้งดิน และราดยางถนนที่มีการใช้งานตั้งแต่ 3 ปีขึ้นไป

          ส่วนลานกองถ่านก็มีติดตั้งระบบสเปรย์น้ำ การคลุมผ้าใบลานกองถ่านและหลังคาคลุมลานกองถ่าน เพื่อป้องกันการฟุ้งกระจายของฝุ่นถ่าน , เพิ่มการฉีดพรมน้ำที่สายพานลำเลียงใกล้จุดปล่อยดินและปลาย Spreader รวมถึง ลดระดับการโปรยดินให้มากที่สุด ขณะเดียวกัน ยังทำแนวคันดินและปลูกต้นไม้เป็นแนวกันฝุ่น (Green Belt) การปลูกพืชคลุมดินและพืชยืนต้นไปพร้อมๆ กับการทำเหมือง ซึ่งช่วยลดการฟุ้งกระจายของฝุ่นจากพื้นที่ว่างเปล่าได้อย่างมีประสิทธิภาพ

          ไม่เพียงเท่านั้น ยังดำเนินการควบคุมด้านสิ่งแวดล้อมในการทำงานของผู้รับจ้าง โดยผนวกไว้ในเงื่อนไขสัญญา, การตรวจประเมิน (Audit) การปฏิบัติตามมาตรการที่ระบุในสัญญาจ้าง เพื่อเป็นการตรวจสอบประสิทธิภาพของมาตรการควบคุม และกำหนดให้จัดจุดรับน้ำให้เพียงพอต่อรถน้ำ ทั้งนี้ กฟผ.แม่เมาะ ได้จัดให้มีหน่วยงานที่มีหน้าที่ควบคุมการทำงานของผู้รับจ้าง เข้าสำรวจบริเวณพื้นที่บ่อเหมืองและที่ทิ้งดินเป็นประจำทุกวันโดยเฉพาะในช่วงฤดูแล้ง ถ้าพบฝุ่นฟุ้งกระจายมากจะมีการแจ้งให้บริษัทเข้าแก้ไขทันที และจะสั่งหยุดงานประมาณ 1 ชั่วโมงเพื่อดำเนินการแก้ไข หากครบ 1 ชั่วโมงยังแก้ไขไม่เสร็จจะสั่งหยุดงานต่อ เพื่อดำเนินการจนกว่าจะแล้วเสร็จ

          ที่ผ่านมายังได้ร่วมกับหน่วยงานภายนอกศึกษาวิจัยแหล่งที่มาของฝุ่นขนาดเล็กอย่างต่อเนื่อง ทั้ง โครงการศึกษาลักษณะและแหล่งที่มาของฝุ่นขนาดเล็กในพื้นที่แม่เมาะ และ โครงการที่ปรึกษาเพื่อศึกษาแหล่งที่มาของฝุ่นขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน ในบริเวณชุมชนรอบโรงไฟฟ้าแม่เมาะ โดยการพัฒนาระบบต้นแบบตรวจวัดและจำแนกฝุ่นละออง ที่อยู่ระหว่างทำการศึกษา โดย ดร.รุ่งโรจน์ เมาลานนท์ ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ ทั้งนี้ ข้อสรุปเฟสแรก ระบุว่า องค์ประกอบหลักของฝุ่นละอองในบรรยากาศทั่วไปรอบโรงไฟฟ้าแม่เมาะ ไม่สอดคล้องกับฝุ่นละอองที่มาจากการดำเนินงาน กฟผ.แม่เมาะ แต่ส่วนใหญ่มาจากการเผามวลชีวภาพ นางเกศิรินทร์ กล่าว

         ด้าน พันเอกสมศักดิ์ เตชะสืบ รองผู้อำนวยการกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในจังหวัดลำปาง รอง ผอ.รมน. จังหวัด ล.ป. (ท.) กล่าวว่า ค่าฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 ที่เริ่มมีผลกระทบต่อสุขภาพประชาชนช่วงนี้ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี ในฐานะ ผอ.กอ.รมน. ได้มอบหมายให้ กอ.รมน. ทุกพื้นที่ บูรณาการความร่วมมือจัดทีมเข้มงวดกวดขันสถานประกอบการ และแหล่งอุตสาหกรรมต่างๆ ที่เป็นแหล่งกำเนิดฝุ่นละออง ให้เฝ้าระวังพร้อมกับแก้ไขปัญหา เพื่อไม่ให้มีผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชน

          “จากการเยี่ยมชมพื้นที่โดยรอบ กฟผ. แม่เมาะ ทั้งพื้นที่ทิ้งดินเหมืองแม่เมาะ , ลานกองถ่าน และจุดขนถ่ายเถ้าลอย ก็ขอชื่นชมการบริหารจัดการด้านสิ่งแวดล้อมที่สามารถควบคุมมาตรฐานการผลิตให้ได้ดีกว่าค่าที่กำหนดโดยกรมควบคุมมลพิษตลอดมา นอกจากนี้ยังมีเครื่องมืออุปกรณ์ที่ทันสมัยในกระบวนการผลิตกระแสไฟฟ้า ทำให้มั่นใจในมาตรฐานการดูแลเรื่องมลสาร นอกจากนั้น ยังให้ความร่วมมือกับหน่วยงานต่างๆ ในการแก้ปัญหาหมอกควันและฝุ่นละอองในภาคเหนือมาอย่างต่อเนื่องทุกปี” พันเอกสมศักดิ์ กล่าว

          ขณะที่ นายอาวีระ ภัคมาตร์ ผู้อำนวยการสำนักงานสิ่งแวดล้อมภาคที่ 2 ลำปาง กล่าวว่า ฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 เกิดได้หลายมิติ ทั้งแบบปฐมภูมิ ที่เกิดขึ้นและถูกระบายออกจากแหล่งกำเนิดโดยตรง และแบบทุติยภูมิ ซึ่งไม่ได้เกิดและถูกระบายจากแหล่งกำเนิดโดยตรง แต่เกิดขึ้นจากปฏิกิริยาเคมีระหว่างสารมลพิษทางอากาศปฐมภูมิกับสารแขวนลอยในอากาศ แต่จากข้อมูลการจัดการฝุ่นละอองของ กฟผ. แม่เมาะ ก็ถือได้ว่ามีการบริหารจัดการที่ดีระดับหนึ่ง

          มาตรการด้านสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะด้านฝุ่นละอองที่ กฟผ. แม่เมาะ ปฏิบัติตามการอย่างเคร่งครัดและดำเนินการมาอย่างต่อเนื่องควบคู่กับภารกิจหลักในการผลิตกระแสไฟฟ้า ก็เพื่อให้สามารถอยู่ร่วมกับชุมชนอย่างยั่งยืน ไม่เพียงเท่านั้น ยังร่วมมือกับหน่วยงานภายนอกเฝ้าระวังโดยเฉพาะในช่วงฤดูแล้งที่มักเกิดปัญหาหมอกควันและไฟป่าเป็นประจำทุกปีอีกด้วย